ลูกสะบ้าหลุด ลูกสะบ้าเคลื่อน ทำอย่างไร และป้องกันการหลุดซ้ำ

ลูกสะบ้าหลุดคืออะไร

ลูกสะบ้า (Patella) ปกติจะเลื่อนขึ้นลงในร่องของกระดูกต้นขา เมื่อมีแรงบิดหรือแรงกระแทก ลูกสะบ้าอาจเคลื่อนออกนอกร่องไปทางด้านนอกของเข่า (Patellar Dislocation) ทำให้เอ็นที่ยึดลูกสะบ้าด้านใน (MPFL) ฉีกขาด

ภาพ: Filip Mroz / Unsplash

• รู้สึกเข่าหลุดหรือทรุด ปวดมาก ลงน้ำหนักไม่ได้
• เห็นลูกสะบ้าอยู่ผิดตำแหน่งทางด้านนอก บางครั้งกลับเข้าที่เองเมื่อเหยียดเข่า
• เข่าบวมเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง
• หลังจากนั้นรู้สึกไม่มั่นคง กลัวเข่าจะหลุดอีก

ใครเสี่ยง

พบบ่อยในวัยรุ่น โดยเฉพาะผู้หญิง และผู้ที่มีโครงสร้างเอื้อต่อการหลุด เช่น ร่องกระดูกต้นขาตื้น ลูกสะบ้าอยู่สูง ขาฉิ่งหรือเข่าชนกัน ข้อหลวมทั่วร่างกาย และกล้ามเนื้อต้นขาด้านในอ่อนแรง กีฬาที่ต้องบิดหมุนและกระโดด เช่น บาสเกตบอล ฟุตบอล และการเต้น เพิ่มโอกาสเกิด

ปฐมพยาบาลและการรักษาเบื้องต้น

ไม่ควรพยายามดันลูกสะบ้ากลับเอง ให้ประคองขา ประคบเย็น แล้วไปโรงพยาบาล แพทย์จะจัดลูกสะบ้าเข้าที่และเอกซเรย์ (X-ray) หรือตรวจคลื่นแม่เหล็ก (MRI) เพื่อดูเศษกระดูกอ่อนที่อาจแตกหลุด

• ใส่อุปกรณ์พยุงเข่า 3–6 สัปดาห์ และใช้ไม้ค้ำยันช่วงแรก
• ประคบเย็นและใช้ยาลดปวดลดบวม
• กายภาพบำบัดเสริมกล้ามเนื้อต้นขาด้านใน สะโพก และแกนกลางลำตัว
• ค่อย ๆ กลับไปเล่นกีฬาเมื่อเข่าไม่บวม งอเหยียดได้เต็มที่ และกำลังขาใกล้เคียงอีกข้าง

เมื่อไรต้องผ่าตัด

หลังหลุดครั้งแรก ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยกลับมาหลุดซ้ำ โดยเฉพาะผู้ที่อายุน้อยและมีปัจจัยทางโครงสร้าง แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดเมื่อหลุดซ้ำ มีเศษกระดูกอ่อนหลุดในข้อ หรือเข่าไม่มั่นคงแม้ทำกายภาพเต็มที่ วิธีที่ใช้บ่อยคือการสร้างเอ็นยึดลูกสะบ้าใหม่ (MPFL Reconstruction) และบางรายต้องปรับแนวกระดูกร่วมด้วย