เอ็นสะบ้าอักเสบ ปวดใต้ลูกสะบ้าในคนชอบกระโดด (Jumper’s Knee)

เอ็นสะบ้าอักเสบคืออะไร

เอ็นลูกสะบ้า (Patellar Tendon) เชื่อมลูกสะบ้ากับกระดูกหน้าแข้ง และรับแรงมหาศาลขณะกระโดดและลงสู่พื้น เมื่อใช้งานซ้ำ ๆ เกินกว่าที่ซ่อมแซมทัน เส้นเอ็นจะเกิดรอยบาดเจ็บเล็ก ๆ และเสื่อมสภาพ เรียกว่า Patellar Tendinitis หรือ Jumper’s Knee

ภาพ: Vince Fleming / Unsplash

• ปวดและกดเจ็บใต้ลูกสะบ้า
• ระยะแรกปวดหลังเล่นกีฬา ต่อมาปวดระหว่างเล่นและในชีวิตประจำวัน
• ปวดเมื่อกระโดด วิ่ง นั่งยอง หรือขึ้นลงบันได
• เข่าตึงตอนเช้าหรือหลังนั่งนาน

ปัจจัยเสี่ยง

พบในกีฬาที่กระโดดบ่อย เช่น วอลเลย์บอล บาสเกตบอล กรีฑา และแบดมินตัน โดยเฉพาะเมื่อเพิ่มความหนักของการซ้อมเร็วเกินไป ฝึกบนพื้นแข็ง กล้ามเนื้อต้นขาและน่องตึง กล้ามเนื้อสะโพกอ่อนแรง หรือน้ำหนักตัวมาก

การรักษา

หลักการคือลดภาระของเส้นเอ็นลงชั่วคราว แล้วค่อย ๆ ฝึกให้เอ็นแข็งแรงขึ้น การหยุดพักเฉย ๆ อย่างเดียวมักไม่หาย

• ลดการกระโดดและวิ่งลงเนิน เปลี่ยนเป็นปั่นจักรยานหรือว่ายน้ำชั่วคราว
• ประคบเย็นหลังออกกำลังกาย
• บริหารแบบเกร็งค้างและแบบค่อย ๆ ผ่อนแรง (Isometric/Eccentric Exercise) ตามที่นักกายภาพกำหนด
• ยืดกล้ามเนื้อต้นขาและน่อง เสริมกล้ามเนื้อสะโพก
• ใช้สายรัดใต้ลูกสะบ้า (Patellar Strap) ขณะเล่นกีฬา

ทางเลือกเมื่อเป็นเรื้อรัง

การฟื้นตัวอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน ในรายที่ไม่ดีขึ้นอาจพิจารณาคลื่นกระแทก (Shockwave Therapy) หรือการฉีดเกล็ดเลือดเข้มข้น (PRP) ซึ่งหลักฐานยังมีจำกัด ส่วนการฉีดสเตียรอยด์เข้าเส้นเอ็นโดยตรงมักหลีกเลี่ยงเพราะเพิ่มความเสี่ยงเอ็นขาด การผ่าตัดใช้เฉพาะส่วนน้อยที่รักษาเต็มที่ 6–12 เดือนแล้วไม่หาย