ตรวจมวลกระดูกคืออะไร ใครควรตรวจ และอ่านผลอย่างไร

ตรวจมวลกระดูกคืออะไร

การตรวจความหนาแน่นของกระดูก (Bone Mineral Density: BMD) ด้วยเครื่อง DXA ใช้รังสีเอกซ์ปริมาณต่ำมากวัดปริมาณแร่ธาตุในกระดูก โดยทั่วไปตรวจที่กระดูกสันหลังส่วนเอวและสะโพก ซึ่งเป็นตำแหน่งที่หักบ่อยและมีผลต่อชีวิตมาก

ภาพ: Vitaly Gariev / Unsplash

• ไม่เจ็บ ไม่ต้องฉีดยา นอนนิ่งบนเตียงตรวจประมาณ 10–20 นาที
• ได้รับรังสีน้อยกว่าการเอกซเรย์ปอดหนึ่งครั้ง
• ใช้วินิจฉัยโรคกระดูกพรุนและติดตามผลการรักษา

ใครควรตรวจ

แนวทางโดยทั่วไปแนะนำให้ตรวจในกลุ่มต่อไปนี้

• ผู้หญิงอายุ 65 ปีขึ้นไป และผู้ชายอายุ 70 ปีขึ้นไป
• ผู้หญิงที่หมดประจำเดือนก่อนอายุ 45 ปี หรือผ่าตัดรังไข่ออก
• ผู้ที่เคยกระดูกหักจากการล้มเบา ๆ หรือส่วนสูงลดลงมาก
• ผู้ที่ใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องเกิน 3 เดือน
• ผู้ที่มีพ่อแม่กระดูกสะโพกหัก น้ำหนักตัวน้อย สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ หรือมีโรคที่ทำให้กระดูกบาง

การเตรียมตัว

รับประทานอาหารได้ตามปกติ งดแคลเซียมชนิดเม็ดอย่างน้อย 24 ชั่วโมงก่อนตรวจ สวมเสื้อผ้าที่ไม่มีโลหะ ตะขอ หรือซิปบริเวณลำตัว แจ้งเจ้าหน้าที่หากอาจตั้งครรภ์ เพิ่งตรวจด้วยสารทึบรังสี หรือเคยผ่าตัดใส่โลหะที่สะโพกและกระดูกสันหลัง

อ่านผลอย่างไร

ผลรายงานเป็นค่า T-score ซึ่งเทียบกับมวลกระดูกของคนหนุ่มสาวที่แข็งแรง

• ตั้งแต่ -1.0 ขึ้นไป: มวลกระดูกปกติ
• ระหว่าง -1.0 ถึง -2.5: กระดูกบาง (Osteopenia)
• ตั้งแต่ -2.5 ลงไป: โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis)
• ในคนอายุน้อยและหญิงก่อนหมดประจำเดือน แพทย์จะดูค่า Z-score ซึ่งเทียบกับคนวัยเดียวกันแทน

หลังรู้ผลแล้วทำอย่างไร

แพทย์จะนำผลมวลกระดูกมาพิจารณาร่วมกับอายุและปัจจัยเสี่ยงอื่นเพื่อประเมินโอกาสกระดูกหักใน 10 ปี (FRAX) และตัดสินใจว่าควรเริ่มยาหรือไม่ ผู้ที่รักษาอยู่มักตรวจซ้ำทุก 1–2 ปี ส่วนผู้ที่ผลปกติอาจเว้นระยะนานกว่านั้น ไม่ว่าผลเป็นอย่างไร การได้รับแคลเซียมและวิตามินดีให้เพียงพอ ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก และป้องกันการหกล้มเป็นสิ่งที่ควรทำทุกคน