บทความข้อมูลสุขภาพทั่วไป ใช้เพื่อทำความเข้าใจเบื้องต้นและเตรียมคำถามก่อนพบแพทย์ ข้อมูลของแต่ละคนอาจแตกต่างกัน
น้ำไขข้อทำหน้าที่อะไร
ข้อเข่าปกติมีน้ำไขข้อ (Synovial Fluid) อยู่เพียงเล็กน้อย แต่สำคัญมาก เมื่อข้อเข่าเสื่อม น้ำไขข้อจะมีความหนืดและความยืดหยุ่นลดลง ช่วงที่ข้ออักเสบอาจมีน้ำในข้อมากขึ้นจนเข่าบวม แต่เป็นน้ำที่หล่อลื่นได้ไม่ดี
ภาพ: Ian Talmacs / Unsplash- หล่อลื่นให้ผิวข้อเคลื่อนไหวได้ลื่น
- ช่วยรับและกระจายแรงกระแทก
- นำสารอาหารไปเลี้ยงกระดูกอ่อนผิวข้อ (Cartilage)
น้ำไขข้อเทียม (Hyaluronic Acid)
เป็นสารที่มีคุณสมบัติคล้ายน้ำไขข้อตามธรรมชาติ ฉีดเข้าข้อเข่าเพื่อเพิ่มการหล่อลื่นและลดปวด มีทั้งชนิดที่ฉีดสัปดาห์ละครั้งต่อเนื่อง 3–5 เข็ม และชนิดโมเลกุลใหญ่ที่ฉีดครั้งเดียว ผู้ป่วยบางรายปวดลดลงได้นานหลายเดือน แต่ผลแตกต่างกันในแต่ละคน และงานวิจัยยังให้ผลไม่ตรงกันทั้งหมด ผลข้างเคียงส่วนใหญ่ไม่รุนแรง เช่น ปวดหรือบวมบริเวณที่ฉีดชั่วคราว
เกล็ดเลือดเข้มข้น (PRP)
การฉีดเกล็ดเลือดเข้มข้น (Platelet-Rich Plasma: PRP) คือการเจาะเลือดของผู้ป่วยเองมาปั่นแยกส่วนที่มีเกล็ดเลือดและสารกระตุ้นการซ่อมแซม (Growth Factors) แล้วฉีดกลับเข้าข้อ งานวิจัยจำนวนหนึ่งพบว่าช่วยลดปวดในข้อเข่าเสื่อมระยะต้นถึงปานกลางได้ใกล้เคียงหรือดีกว่าน้ำไขข้อเทียม แต่วิธีเตรียมและจำนวนครั้งที่ฉีดยังไม่มีมาตรฐานเดียวกัน และโดยทั่วไปยังเบิกตามสิทธิการรักษาไม่ได้
เปรียบเทียบให้เห็นภาพ
ทั้งสองวิธีเป็นการฉีดเข้าข้อที่ทำได้แบบผู้ป่วยนอก เดินกลับบ้านได้ และเหมาะกับข้อเข่าเสื่อมระยะที่ยังไม่รุนแรง
- ที่มา: น้ำไขข้อเทียมเป็นสารสังเคราะห์หรือสกัด ส่วน PRP มาจากเลือดของผู้ป่วยเอง
- กลไก: น้ำไขข้อเทียมช่วยหล่อลื่น ส่วน PRP หวังผลลดการอักเสบและกระตุ้นการซ่อมแซม
- ระยะของโรค: ได้ผลดีกว่าในระยะที่ 1–2 และได้ผลน้อยในระยะที่ 3–4
- หลังฉีด: ควรงดใช้งานเข่าหนัก 1–2 วัน และประคบเย็นหากปวดบวม
สิ่งที่การฉีดทำไม่ได้
ทั้งน้ำไขข้อเทียมและ PRP ไม่ได้ทำให้ข้อเข่าเสื่อมหายขาด และไม่สามารถสร้างกระดูกอ่อนที่สึกไปแล้วให้กลับมาเหมือนเดิม เป้าหมายคือลดปวด ลดการใช้ยาแก้ปวดซึ่งหากใช้ต่อเนื่องนานอาจมีผลต่อกระเพาะอาหารและไต และช่วยให้บริหารกล้ามเนื้อได้ดีขึ้น จึงควรทำควบคู่กับการควบคุมน้ำหนักและออกกำลังกายเสมอ
เมื่อไรควรพบแพทย์
ควรให้แพทย์ประเมินระยะของข้อเข่าเสื่อมก่อนเลือกวิธีฉีด และแจ้งหากใช้ยาละลายลิ่มเลือดหรือมีการติดเชื้อ หลังฉีดหากเข่าบวมแดงร้อนมาก ปวดรุนแรง หรือมีไข้ ควรกลับมาพบแพทย์ทันที
แหล่งข้อมูลประกอบ
สรุปข้อมูลเพื่อการอ่านทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจประเมินรายบุคคลคำถามที่พบบ่อย
ควรจดข้อมูลอะไรเกี่ยวกับอาการ?
จดวันเริ่มมีอาการ ตำแหน่งที่ปวด กิจกรรมที่เกี่ยวข้อง และการเปลี่ยนแปลงที่สังเกตได้ พร้อมประวัติการรักษาเดิมถ้ามี
ควรใช้บทความนี้อย่างไร?
ใช้เพื่อทำความเข้าใจเบื้องต้นและเตรียมคำถาม อาการของแต่ละคนอาจมีสาเหตุต่างกัน หากกังวลควรขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์
คลินิกเปิดรับนัดหมายแล้วหรือยัง?
คลินิกกระดูกและข้อ แพทย์ศุภสัณห์ อยู่ระหว่างก่อสร้าง ยังไม่เปิดรับนัดหมาย จะประกาศวันเปิดและช่องทางติดต่อเมื่อพร้อมให้บริการ
