ข้อเข่าเสื่อม รู้ทันอาการ รักษาได้หลายวิธีก่อนถึงขั้นผ่าตัด

ข้อเข่าเสื่อมคืออะไร

โรคข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis) เกิดจากกระดูกอ่อนผิวข้อ (Cartilage) ที่ทำหน้าที่รองรับแรงกระแทกค่อย ๆ สึกบางลง จนกระดูกเสียดสีกันมากขึ้น เกิดการอักเสบ มีกระดูกงอก และแนวขาเริ่มผิดรูป โรคดำเนินอย่างช้า ๆ เป็นปี

ภาพ: Brandon Williams / Unsplash

• ปวดเข่าเมื่อเดินนาน ขึ้นลงบันได หรือลุกจากเก้าอี้ และดีขึ้นเมื่อพัก
• ข้อฝืดหลังตื่นนอนหรือนั่งนาน มักไม่เกิน 30 นาที
• มีเสียงกรอบแกรบ เข่าบวมเป็นครั้งคราว
• ระยะหลังเข่าโก่ง งอเหยียดไม่สุด เดินได้ระยะสั้นลง

ใครเสี่ยงบ้าง

ความเสื่อมตามวัยเป็นเพียงส่วนหนึ่ง ยังมีปัจจัยอื่นที่เร่งให้ข้อสึกเร็วขึ้น ซึ่งหลายอย่างปรับแก้ได้

• อายุมากกว่า 50 ปี และพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย
• น้ำหนักตัวเกิน ทำให้ข้อเข่ารับแรงมากขึ้นหลายเท่าในทุกก้าว
• เคยบาดเจ็บที่เข่า เช่น เอ็นไขว้หน้าหรือหมอนรองข้อเข่าฉีก
• นั่งยอง นั่งพับเพียบ หรือคุกเข่าเป็นประจำ
• กล้ามเนื้อต้นขาอ่อนแรง หรือมีประวัติครอบครัว

แพทย์วินิจฉัยอย่างไร

แพทย์จะซักประวัติ ตรวจการเคลื่อนไหวและแนวขา ร่วมกับเอกซเรย์ (X-ray) ท่ายืนลงน้ำหนักเพื่อดูช่องว่างของข้อและกระดูกงอก ความรุนแรงแบ่งเป็น 4 ระยะ ตั้งแต่เริ่มมีกระดูกงอกเล็กน้อยจนถึงช่องข้อแคบชิดและขาผิดรูป อย่างไรก็ตาม ภาพเอกซเรย์กับความปวดอาจไม่สัมพันธ์กันเสมอไป การรักษาจึงดูที่อาการและการใช้ชีวิตเป็นหลัก

ขั้นบันไดการรักษา

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีทำให้กระดูกอ่อนที่สึกแล้วกลับมาเหมือนเดิม เป้าหมายจึงเป็นการลดปวด ชะลอความเสื่อม และคงการใช้งาน โดยเริ่มจากวิธีที่เสี่ยงน้อยก่อน

• ลดน้ำหนักและปรับท่าทาง เลี่ยงการนั่งพื้นและงอเข่ามาก
• บริหารกล้ามเนื้อต้นขาและออกกำลังกายแรงกระแทกต่ำ เช่น เดิน ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน
• ใช้ไม้เท้า สนับเข่า หรือกายภาพบำบัดช่วยในช่วงที่ปวด
• ยาแก้ปวดลดอักเสบชนิดทาหรือรับประทานระยะสั้นตามคำแนะนำของแพทย์
• ฉีดยาเข้าข้อ เช่น สเตียรอยด์ (Steroid) ช่วงอักเสบ น้ำไขข้อเทียม หรือ PRP ตามข้อบ่งชี้
• ผ่าตัด เช่น ปรับแนวกระดูก (HTO) หรือเปลี่ยนข้อเข่าเทียม เมื่อวิธีอื่นไม่ได้ผล

อาหารเสริมช่วยได้ไหม

กลูโคซามีน (Glucosamine) คอนดรอยติน (Chondroitin) และคอลลาเจน เป็นที่นิยม แต่ผลการศึกษายังไม่ตรงกัน บางรายรู้สึกปวดลดลง ขณะที่งานวิจัยขนาดใหญ่หลายชิ้นไม่พบความแตกต่างชัดเจน หากต้องการลองควรปรึกษาแพทย์ และไม่ควรใช้แทนการลดน้ำหนักและการบริหารกล้ามเนื้อ ซึ่งมีหลักฐานสนับสนุนมากที่สุด