ผ่าตัดข้อเข่า–ข้อไหล่ ไม่เจ็บอย่างที่กลัว: การระงับปวดยุคใหม่

ทำไมปัจจุบันปวดน้อยลง

การผ่าตัดกระดูกและข้อในปัจจุบันวางแผนเรื่องความปวดเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา โดยศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์ทำงานร่วมกัน ใช้ยาและเทคนิคหลายอย่างที่ออกฤทธิ์ต่างกันในขนาดที่พอเหมาะ เรียกว่าการระงับปวดแบบผสมผสาน (Multimodal Analgesia) เป้าหมายคือให้ปวดน้อยพอที่จะขยับและฝึกเดินได้เร็ว ไม่ใช่ทำให้ไม่รู้สึกอะไรเลย

ภาพ: Piron Guillaume / Unsplash

• เลือกเทคนิคผ่าตัดที่เนื้อเยื่อบาดเจ็บน้อย
• ให้ยาแก้ปวดป้องกันล่วงหน้าก่อนเริ่มผ่าตัด
• ปิดกั้นความรู้สึกเจ็บด้วยยาชาเฉพาะที่และเฉพาะเส้นประสาท
• ดูแลความปวดต่อเนื่องหลังผ่าตัดจนกลับบ้าน

ผ่าตัดแผลเล็ก บาดเจ็บน้อย

การผ่าตัดส่องกล้องข้อ (Arthroscopic Surgery) ใช้กล้องและเครื่องมือขนาดเล็กผ่านแผลขนาดไม่ถึงหนึ่งเซนติเมตร กล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อรอบข้อจึงบาดเจ็บน้อยกว่าการผ่าตัดเปิด ทำให้ปวดหลังผ่าตัดน้อยลง ฟื้นตัวเร็ว และเริ่มขยับข้อได้ตั้งแต่ระยะแรก

เทคนิคระงับปวดที่ใช้บ่อย

วิสัญญีแพทย์จะเลือกวิธีให้เหมาะกับชนิดการผ่าตัดและสุขภาพของผู้ป่วย และมักใช้หลายวิธีร่วมกัน

• การฉีดยาชาเข้าช่องไขสันหลัง หรือ "บล็อกหลัง" (Spinal Anesthesia): ทำให้ชาช่วงล่างระหว่างผ่าตัดข้อเข่าหรือสะโพก
• การฉีดยาชาเฉพาะเส้นประสาท (Peripheral Nerve Block): เช่น Adductor Canal Block ที่ต้นขาสำหรับผ่าตัดข้อเข่า และ Interscalene Block บริเวณคอสำหรับผ่าตัดข้อไหล่
• การให้ยาชาต่อเนื่องผ่านสายเล็ก ๆ ด้วยขวดปั๊มยาแบบพกพา ซึ่งไม่ต้องเสียบไฟ จึงลุกเดินและทำกายภาพได้สะดวก
• เครื่องให้ยาแก้ปวดที่ผู้ป่วยกดเอง (Patient-Controlled Analgesia: PCA)
• ยารับประทานหลายกลุ่มร่วมกับการประคบเย็น

ประโยชน์ที่ผู้ป่วยได้รับ

เมื่อคุมความปวดได้ดี ผู้ป่วยจะเริ่มขยับข้อ ลุกยืน และเดินได้เร็วขึ้น ซึ่งช่วยลดภาวะแทรกซ้อนจากการนอนนาน เช่น ลิ่มเลือดอุดตันและข้อติด ใช้ยาแก้ปวดกลุ่มมอร์ฟีน (Opioid) น้อยลง จึงคลื่นไส้และง่วงซึมน้อยลง และมักกลับบ้านได้เร็วขึ้น

ข้อควรรู้และข้อจำกัด

หลังผ่าตัดยังอาจรู้สึกปวดตึงได้บ้าง ซึ่งเป็นเรื่องปกติ การฉีดยาชาเฉพาะเส้นประสาทอาจทำให้ชาหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงชั่วคราว จึงต้องระวังการหกล้มและลุกเดินตามที่เจ้าหน้าที่แนะนำ ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น เส้นประสาทบาดเจ็บ พบได้น้อยมาก ไม่ใช่ทุกคนที่เหมาะกับทุกวิธี ควรแจ้งโรคประจำตัว ประวัติแพ้ยา และยาละลายลิ่มเลือดที่ใช้อยู่ให้วิสัญญีแพทย์ทราบ

คำถามที่ควรถามก่อนผ่าตัด

การเตรียมคำถามล่วงหน้าช่วยให้เข้าใจแผนการรักษาและลดความกังวล

• การผ่าตัดของฉันจะใช้วิธีระงับความรู้สึกแบบใด
• หลังผ่าตัดจะได้ยาแก้ปวดอะไร และนานเท่าไร
• เมื่อกลับบ้านแล้วปวดมาก ควรทำอย่างไรและติดต่อใคร