หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม ดีกว่าจริงไหม สิ่งที่ควรรู้

หุ่นยนต์ทำอะไรในห้องผ่าตัด

ในการผ่าตัดโดยใช้หุ่นยนต์ช่วย (Robotic-assisted Surgery) ศัลยแพทย์ยังเป็นผู้วางแผนและควบคุมทุกขั้นตอน หุ่นยนต์ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ทำตามแผนได้แม่นยำ

ภาพ: Ritu Chauhan / Unsplash

• สร้างแบบจำลองสามมิติของข้อจากภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) หรือจากการวัดระหว่างผ่าตัด
• แพทย์วางแผนขนาด ตำแหน่ง และมุมของข้อเทียมล่วงหน้า
• แขนกลช่วยควบคุมการตัดกระดูกให้อยู่ในขอบเขตที่กำหนด
• แสดงข้อมูลความตึงของเอ็นและแนวขาแบบทันที ให้แพทย์ปรับสมดุลได้

ข้อดีที่มีหลักฐานสนับสนุน

งานวิจัยพบว่าหุ่นยนต์ช่วยให้การวางข้อเทียมตรงตามแผนมากขึ้นและมีความคลาดเคลื่อนน้อยลง ลดการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อรอบข้อ บางการศึกษาพบว่าปวดน้อยกว่าและฟื้นตัวช่วงแรกเร็วกว่าเล็กน้อย โดยเฉพาะในการเปลี่ยนข้อเข่าเฉพาะซีกซึ่งต้องการความแม่นยำสูง

ข้อจำกัดที่ควรรู้

เทคโนโลยีนี้ยังมีประเด็นที่ควรพิจารณาก่อนตัดสินใจ

• ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าทำให้ข้อเทียมใช้งานได้นานกว่า หรือผลระยะยาวดีกว่าการผ่าตัดมาตรฐานโดยแพทย์ที่ชำนาญ
• ค่าใช้จ่ายสูงขึ้น และอาจเบิกตามสิทธิการรักษาไม่ได้
• ระยะเวลาผ่าตัดอาจนานขึ้นในช่วงแรก
• บางระบบต้องปักหมุดที่กระดูกเพื่อระบุตำแหน่ง และต้องตรวจ CT ก่อนผ่าตัด

เหมาะกับใคร

หุ่นยนต์อาจมีประโยชน์มากขึ้นในรายที่กายวิภาคซับซ้อน เช่น ขาผิดรูปมาก เคยมีกระดูกหักหรือมีโลหะเดิมอยู่ หรือการเปลี่ยนข้อเข่าเฉพาะซีก อย่างไรก็ตาม ปัจจัยที่มีผลต่อผลการผ่าตัดมากที่สุดยังคงเป็นประสบการณ์ของศัลยแพทย์ การเลือกผู้ป่วยที่เหมาะสม และการฟื้นฟูหลังผ่าตัด

คำถามที่ควรถามแพทย์

หากกำลังพิจารณาการผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์ ควรสอบถามให้ชัดเจน

• กรณีของฉันจะได้ประโยชน์เพิ่มจากหุ่นยนต์อย่างไร
• ค่าใช้จ่ายส่วนต่างเท่าไร และมีการตรวจเพิ่มเติมอะไรบ้าง
• แพทย์มีประสบการณ์กับระบบนี้มากน้อยเพียงใด